Καρυστία: μηδενική συσχέτιση πυρκαγιών και αιολικής ισχύος Eletaen Team 10 Οκτωβρίου, 2022

Καρυστία: μηδενική συσχέτιση πυρκαγιών και αιολικής ισχύος

Σημείωμα της ΕΛΕΤΑΕΝ · Απάντηση με στοιχεία σε μελέτη για τις πυρκαγιές στην Καρυστία · Οκτώβριος 2022

Στην Καρυστία, όπου η συγκέντρωση αιολικών πάρκων είναι από τις μεγαλύτερες της χώρας, η στατιστική συσχέτιση ανάμεσα στον αριθμό των πυρκαγιών και στη νέα αιολική ισχύ ανά έτος είναι μηδενική: ο συντελεστής συσχέτισης R² προκύπτει 0,00002 για την περίοδο 1999–2021. Όλες οι εστίες των πυρκαγιών που εξετάστηκαν βρίσκονται εκτός των αιολικών πάρκων, σε αποστάσεις έως 10 χιλιόμετρα και με μέσο όρο 3,6 χιλιόμετρα. Το συμπέρασμα ενισχύεται και από τα πανελλαδικά δεδομένα: σε λιγότερο από 1% των πυρκαγιών που χαρτογραφήθηκαν στην Ελλάδα την περίοδο 2008–2024 ακολούθησε εγκατάσταση ανεμογεννητριών.

Τι επιτρέπει ήδη ο νόμος

Η ισχύουσα νομοθεσία, στα άρθρα 45 έως 57 του νόμου 998/1979, έχει καθορίσει μια σειρά έργων που επιτρέπεται να εγκαθίστανται εντός δασών και δασικών εκτάσεων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και έργα ΑΠΕ, δηλαδή και αιολικά πάρκα, κατόπιν ειδικής μελέτης και άδειας. Το επιτρεπτό της εγκατάστασης έχει κριθεί από το Συμβούλιο της Επικρατείας σε πολλές αποφάσεις του.

Δεν υπάρχει επομένως κανένας λόγος ή κίνητρο να καταστραφεί μια δασική έκταση για να εγκατασταθεί αιολικό πάρκο, όταν η εγκατάστασή του επιτρέπεται ούτως ή άλλως σε δάση και δασικές εκτάσεις.

Αντιθέτως, η καταστροφή μιας δασικής έκτασης οδηγεί υποχρεωτικά στην άμεση κήρυξή της ως αναδασωτέας. Αυτό συνεπάγεται αυξημένες προϋποθέσεις και περισσότερους όρους για την εγκατάσταση εντός αυτής ενός και πάλι επιτρεπόμενου έργου, όπως τα αιολικά πάρκα. Μια πυρκαγιά, δηλαδή, όχι μόνο δεν διευκολύνει την εγκατάσταση αλλά αυξάνει τον βαθμό δυσκολίας, τόσο ως προς το εύρος των απαραίτητων μελετών όσο και ως προς τα έργα που πρέπει να γίνουν μετά.

Τι υποστηρίζει η μελέτη και τι δείχνουν τα δεδομένα της

Η μελέτη παρουσιάστηκε σε δημοσίευμα της Εφημερίδας των Συντακτών στις 24 Σεπτεμβρίου 2022 και αφορούσε τις πυρκαγιές της Καρυστίας τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Ο συντάκτης της αναφέρει ότι επί 21 χρόνια πιστεύει πως υπάρχει συσχέτιση πυρκαγιών και αιολικών, την οποία δεν έχει μπορέσει να αποδείξει, ενώ παραδέχεται ότι νομικά οι πυρκαγιές δυσκολεύουν και δεν διευκολύνουν την εγκατάσταση.

Η μελέτη για την Καρυστία τεκμηριώνει το αντίθετο από όσα ισχυρίζεται.

  1. Το βόρειο τμήμα του Δήμου Καρύστου. Το βασικό επιχείρημα είναι ότι στις βόρειες περιοχές, όπου ο άνεμος φτάνει τα 9 έως 10 m/sec, δεν υπάρχουν αρκετά αιολικά πάρκα επειδή λείπει το ηλεκτρικό δίκτυο, και ότι έτσι εξηγούνται οι λιγότερες πυρκαγιές εκεί. Οι ίδιοι όμως οι χάρτες της ΡΑΕ στους οποίους παραπέμπει δείχνουν ότι τα περισσότερα αιολικά πάρκα βρίσκονται στη βόρεια περιοχή, και ο χάρτης του ΑΔΜΗΕ ότι το δίκτυο φθάνει έως το βορειότατο άκρο του Δήμου. Ο βασικός και μοναδικός ερμηνευτικός ισχυρισμός δεν στέκει.
  2. Το νότιο τμήμα. Κατά τον συλλογισμό του κειμένου, εκεί που υπάρχουν αιολικά πάρκα θα έπρεπε να υπάρχουν περισσότερες πυρκαγιές. Από την επισκόπηση των ίδιων χαρτών προκύπτει ότι η συντριπτική έκταση των αιολικών πάρκων βρίσκεται εκτός των περιοχών πυρκαγιάς, παρότι πρόκειται για περιοχή εξαιρετικά πυκνή σε αιολικά πάρκα και άδειες.
  3. Οι αποστάσεις δεν αναφέρονται. Η μελέτη δεν δίνει καμία ποσοτική πληροφορία για την απόσταση του σημείου έναρξης κάθε πυρκαγιάς από τα αιολικά πάρκα. Με βάση τα στοιχεία του Αστεροσκοπείου Αθηνών που η ίδια χρησιμοποιεί, όλες οι εστίες ήταν εκτός των αιολικών πάρκων, σε αποστάσεις έως 10 χιλιόμετρα και κατά μέσο όρο 3,6 χιλιόμετρα.
  4. Οι αιτίες έναρξης δεν εξετάζονται. Δεν υπάρχει καμία αναφορά στα μέσα που προκάλεσαν τις πυρκαγιές, ούτε στο πώς αυτά συνδέονται με συμφέροντα αιολικών πάρκων. Χωρίς τέτοια στοιχεία, η προσπάθεια στηρίζεται αποκλειστικά σε χωρική συσχέτιση, η οποία επίσης δεν προκύπτει. Και γεννάται το ερώτημα γιατί οι πυρκαγιές συσχετίζονται χωρικά μόνο με τα αιολικά πάρκα και όχι με άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες που αυξήθηκαν την ίδια περίοδο, όπως η δόμηση, ο τουρισμός ή οι κυκλοφοριακές υποδομές.

Η μελέτη περιέχει επίσης επιμέρους ανακρίβειες. Αποδίδει σε αιολικά πάρκα πυρκαγιές που δεν έφτασαν καν στον χώρο των έργων, πυρκαγιές σε θέσεις χωρίς δασική βλάστηση και χωρίς ανάγκη νέας οδοποιίας, ακόμη και πυρκαγιά σε αιολικό πάρκο που λειτουργούσε ήδη όταν αυτή εκδηλώθηκε.

Οι αλλαγές χρήσεων γης

Η μελέτη αποδίδει επίσης στα αιολικά πάρκα αλλαγές στις χρήσεις γης της Καρυστίας, παραθέτοντας χάρτες κάλυψης CORINE. Και εδώ τα δεδομένα που το ίδιο το CORINE παραθέτει δείχνουν το αντίθετο:

  • Οι εκτάσεις με αλλαγή χρήσης κατά CORINE, μεταξύ των εκδόσεων 2006–2012 και 2012–2018, είναι ελάχιστες και διάσπαρτες.
  • Κατά την περίοδο των αλλαγών αυτών καμία νέα ανεμογεννήτρια δεν εγκαταστάθηκε στις εκτάσεις αυτές, επομένως ούτε οι λίγες αυτές αλλαγές οφείλονται στα αιολικά.
  • Στο μεγαλύτερο μέρος των εκτάσεων αυτών δεν εντοπίζονται ανεμογεννήτριες. Σε όλη την Καρυστία εντοπίζονται μόνο 13 ανεμογεννήτριες εντός περιοχών με αλλαγή χρήσης κατά CORINE, και όλες είχαν ήδη εγκατασταθεί και λειτουργούσαν πριν συμβούν οι αλλαγές.
  • Η πλειονότητα τόσο των κατασκευασμένων αιολικών πάρκων όσο και των περιοχών με βεβαιώσεις παραγωγού βρίσκεται σε εκτάσεις χωρίς καμία αλλαγή χρήσης. Αν οι αλλαγές χρήσης οφείλονταν στα αιολικά, θα έπρεπε να έχουν πολύ μεγαλύτερη χωρική εξάπλωση, ιδίως εκεί όπου η πυκνότητα των έργων είναι μεγάλη.

Αναλυτική αντίκρουση για τις αλλαγές χρήσεων κατά CORINE: σημείωμα της ΕΛΕΤΑΕΝ (PDF).

Ο ίδιος συντάκτης είχε δημοσιεύσει έναν χρόνο νωρίτερα, τον Ιούλιο του 2021, κείμενο με τίτλο «Οι φονικές και καταστροφικές δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα (1980-2020)», όπου καταγράφει τις αιτίες και τις συνέπειές τους. Σε εκείνο το κείμενο δεν υπάρχει καμία αναφορά σε αιολικά πάρκα ούτε υπόνοια συσχέτισης.

Τέλος, ο ισχυρισμός ότι “η αύξηση των πυρκαγιών συνδέεται αιτιωδώς με την απελευθέρωση της αγοράς της ηλεκτρικής ενέργειας και τη συνακόλουθη κατάργηση του κρατικού μονοπωλίου” είναι πολιτική θέση και όχι επιστημονική διαπίστωση.

Η εικόνα στους χάρτες

Οι καμένες εκτάσεις της εικοσαετίας και οι θέσεις των αιολικών πάρκων καταγράφονται σε δύο δημόσιους χάρτες, τους οποίους παραθέτει και η ίδια η μελέτη: την πλατφόρμα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και τον γεωπληροφοριακό χάρτη της ΡΑΕ.

Νότια Εύβοια. Αριστερά οι καμένες εκτάσεις της εικοσαετίας, πηγή Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών. Δεξιά οι θέσεις των αιολικών πάρκων, πηγή γεωπληροφοριακός χάρτης της ΡΑΕ.

Η μελέτη συνδέει με πυρκαγιές ακόμη και αιολικά πάρκα των οποίων οι χώροι δεν έχουν καεί ποτέ, με βάση τις ίδιες τις εικόνες που παραθέτει.

Η στατιστική συσχέτιση

Τα δεδομένα που χρησιμοποιεί η μελέτη, δηλαδή το πλήθος και η έκταση των πυρκαγιών και η θέση των αιολικών πάρκων, δεν συνοδεύονται από καμία στατιστική ανάλυση.

Τα ίδια δεδομένα, όταν αναλυθούν στατιστικά, δείχνουν το αντίθετο από ό,τι ισχυρίζεται ο συντάκτης. Τα δύο διαγράμματα που ακολουθούν παρουσιάζουν τον αριθμό των πυρκαγιών και τη νέα αιολική ισχύ που εγκαταστάθηκε κάθε έτος στην Καρυστία, για την περίοδο 1999 έως 2021.

Αριθμός πυρκαγιών και νέα αιολική ισχύς ανά έτος στην Καρυστία, 1999–2021.
Διάγραμμα διασποράς του αριθμού πυρκαγιών ως προς την εγκατεστημένη αιολική ισχύ, με συντελεστή συσχέτισης R² ίσο με 0,00002
Αριθμός πυρκαγιών ως προς τη νέα ισχύ ανά έτος. Το R² είναι πρακτικά μηδενικό.

Η συσχέτιση μεταξύ του πλήθους των πυρκαγιών και της νέας αιολικής ισχύος ανά έτος είναι μηδενική: ο συντελεστής R² προκύπτει 0,00002.

Οι αποστάσεις των εστιών

Από την επεξεργασία των δεδομένων της πλατφόρμας του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών προκύπτει ότι όλες οι εστίες των πυρκαγιών, δηλαδή τα σημεία από όπου ξεκίνησαν, βρίσκονται εκτός των αιολικών πάρκων που περιλαμβάνονται στις εικόνες της μελέτης. Η απόσταση φτάνει έως τα 10 χιλιόμετρα, με μέσο όρο 3,6 χιλιόμετρα.

ΈτοςΠεριοχήΑπόσταση από την εστίαΈφτασε η πυρκαγιά στον χώρο του αιολικού πάρκου
1999ΠολυπόταμοςΔεν αποτυπώνεταιΝαι
1999Μαρμάρι1.000 μ.Ναι
2000Πολυπόταμος2.000 μ.Όχι
2000Χάνια, δύο πάρκα600 και 3.000 μ.Όχι στο ένα
2001Κελλιά, δύο πάρκα2.000 και 2.500 μ.Όχι
2002Πολυπόταμος και ένα ακόμη700 και 1.500 μ.Όχι
2005Πλακωτά100 μ.Ναι
2007Πολυπόταμος και άλλα δύο5.000, 7.500 και 10.000 μ.Όχι στο ένα
2009Πλατανιστός, δύο πάρκα5.000 και 10.000 μ.Όχι
2012Διάφορα πάρκα3.000 μ.Όχι
Μέσος όρος απόστασης3.600 μ.

Ως χώρος του αιολικού πάρκου νοείται η περιοχή που σημειώνουν οι εικόνες της μελέτης, είτε αφορά υφιστάμενο έργο είτε άδεια. Για την πυρκαγιά του 1999 στον Πολυπόταμο η εστία δεν αποτυπώνεται σωστά στην πλατφόρμα του Αστεροσκοπείου· από τη σήμανση της εικόνας προκύπτει ότι βρίσκεται εκτός του χώρου του πάρκου. Στις εγγραφές που αφορούν περισσότερα από ένα αιολικά πάρκα, η ένδειξη «Όχι στο ένα» αφορά ένα από αυτά, όπως ακριβώς καταγράφεται στη μελέτη.

 O πίνακας, σε συνδυασμό με τις εικόνες της μελέτης, αναδεικνύει και άλλα προβλήματα στην επιχειρηματολογία της:

  • Το ίδιο αιολικό πάρκο στον Πολυπόταμο συνδέεται με τέσσερις πυρκαγιές, το 1999, το 2000, το 2002 και το 2007. Οι δύο τελευταίες εκδηλώθηκαν ενώ το πάρκο είχε ήδη εγκατασταθεί πλήρως και λειτουργούσε.
  • Αναφέρονται αιολικά πάρκα που βρίσκονται εντελώς εκτός των καμένων εκτάσεων: στις πυρκαγιές του 2000, του 2001, του 2002, του 2009 και του 2012. Η πυρκαγιά του 2009 στον Πλατανιστό κατέκαψε 19.000 στρέμματα, και τα δύο πάρκα που συνδέονται με αυτήν βρίσκονται εκτός της καμένης έκτασης.
  • Στην εικόνα 8.β έχουν τοποθετηθεί εσφαλμένα σύμβολα εστίας, ενώ η εστία ήταν πολύ βορειότερα, στις Κουβέλλες, όπως φαίνεται στην εικόνα 8.α της ίδιας της μελέτης.
  • Η εξέταση των πυρκαγιών σταματά το 2012, χωρίς να εξετάζονται ουσιαστικά τα επόμενα χρόνια, παρότι στην περιοχή σημειώνονταν μία με δύο πυρκαγιές ετησίως, με εξαίρεση το 2018 που δεν είχε καμία.

Τι δείχνει η επιστημονική βιβλιογραφία

Υπάρχει πλήθος επιστημονικών στοιχείων που συσχετίζουν την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή με την εμφάνιση καιρικών συνθηκών οι οποίες ευνοούν την ανάφλεξη και τη μεγάλη επέκταση των δασικών πυρκαγιών, γνωστών ως fire weather.

Μία σημαντική σχετική δημοσίευση του 2022, με συμμετοχή επιστημόνων από τις ΗΠΑ, τη Μεγάλη Βρετανία, τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστραλία και την Ισπανία, μεταξύ των οποίων και ο Έλληνας καθηγητής John T. Abatzoglou του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, τεκμηριώνει την ισχυρή συσχέτιση που παρατηρείται στα μεσογειακά οικοσυστήματα, και ειδικότερα στην Ελλάδα, ανάμεσα σε καιρικές συνθήκες ευνοϊκές για πυρκαγιές και σε καμένες εκτάσεις.

Jones, M. W., Abatzoglou, J. T., Veraverbeke, S., Andela, N., Lasslop, G., Forkel, M., et al. (2022). Global and regional trends and drivers of fire under climate change. Reviews of Geophysics, 60, e2020RG000726.

Τα αιολικά πάρκα και το δασικό περιβάλλον

Τα αιολικά πάρκα δεν απειλούν αλλά προστατεύουν το δασικό περιβάλλον, για δύο λόγους:

  • Με τα έργα που εκτελούν προστατεύουν και αναβαθμίζουν το δασικό περιβάλλον κάθε περιοχής. Τόσο εντός της θέσης του πάρκου, με δρόμους, αντιπυρικές ζώνες και έργα αποκατάστασης, όσο και στην ευρύτερη περιοχή, με αναδασώσεις και δασοτεχνικά έργα. Όλα υλοποιούνται με την επίβλεψη και τις προδιαγραφές των δασικών υπηρεσιών.
  • Αποτελούν όπλο ενάντια στην κλιματική αλλαγή που απειλεί τα δάση. Τα αιολικά πάρκα που λειτουργούν στην Ελλάδα εξοικονομούν εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα αντίστοιχες με αυτές που εκπέμπει το 73% των αυτοκινήτων της χώρας.

Η χρονική ή χωρική συνύπαρξη δύο φαινομένων δεν αρκεί για να αποδείξει ότι το ένα προκαλεί το άλλο, ιδίως όταν η ανάλυση των ίδιων των δεδομένων δεν επιβεβαιώνει μια τέτοια σχέση.


Το σημείωμα και οι πηγές

Το πλήρες σημείωμα με το τεχνικό προσάρτημα (PDF)
Σημείωμα για τις αλλαγές χρήσεων γης κατά CORINE (PDF)
Το ρεπορτάζ της Εφημερίδας των Συντακτών, 24 Σεπτεμβρίου 2022
Πλατφόρμα διαχρονικής χαρτογράφησης καμένων εκτάσεων, Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών
Γεωπληροφοριακός χάρτης της ΡΑΕ

Σχετικά

Σε λιγότερο από 1% των πυρκαγιών ακολούθησε εγκατάσταση ανεμογεννητριών (ποσοτική και χωρική ανάλυση για όλη τη χώρα)
Τα αιολικά πάρκα προστατεύουν τα δάση (κοινή ανακοίνωση ΕΛΕΤΑΕΝ και ΕΣΗΑΠΕ, Αύγουστος 2021)
Μύθος: «Τα αιολικά πάρκα ευθύνονται για τις πυρκαγιές» (ask4wind.gr)