Το νέο Χωροταξικό για τις ΑΠΕ πρέπει να αφήνει χώρο πολλαπλάσιο από τον αναγκαίο
Υπόμνημα της ΕΛΕΤΑΕΝ προς το ΥΠΕΝ για την επικαιροποίηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ · 5 Ιανουαρίου 2026
Το επικαιροποιημένο ΕΧΠ-ΑΠΕ πρέπει να δίνει προτεραιότητα στις περιοχές με υψηλό αιολικό δυναμικό και να αφήνει χώρο πολλαπλάσιο από αυτόν που απαιτεί ο ενεργειακός στόχος του 2050. Ο λόγος είναι ότι ο χώρος που φαίνεται διαθέσιμος σε έναν χάρτη δεν είναι ο χώρος που θα αξιοποιηθεί: ακόμη και όταν ένα έργο δεν απαγορεύεται από το Χωροταξικό, η πιθανότητα να ολοκληρωθεί η αδειοδότησή του παραμένει πολύ μικρή. Παράλληλα, οι νέες διατάξεις δεν πρέπει να ανατρέπουν έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης.

Τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία
Η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ έχει ήδη ανακοινώσει δημόσια ότι το επικαιροποιημένο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν θα καταλαμβάνει τα έργα που διαθέτουν ΑΕΠΟ. Ζητούμε η πρόβλεψη αυτή να επεκταθεί και στα πλήρη αιτήματα για ΑΕΠΟ που έχουν υποβληθεί μέχρι τη δημοσίευσή του.
Για ένα πλήρες αίτημα, ο φορέας έχει ήδη εκπονήσει τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και, όπου απαιτείται, την Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση. Είναι πιθανό η διαβούλευση να έχει προχωρήσει σημαντικά ή να έχει ολοκληρωθεί με τη συλλογή όλων των γνωμοδοτήσεων, ή ακόμη και η υπηρεσία να βρίσκεται σε φάση σύνταξης της ΑΕΠΟ.
Στις περιπτώσεις αυτές, η τύχη του έργου εξαρτάται από το πόσο έγκαιρα το Δημόσιο τήρησε τις δικές του προθεσμίες. Αν το σχέδιο της ΑΕΠΟ υπογράφηκε λίγες ημέρες νωρίτερα, το έργο δεν καταλαμβάνεται· αν καθυστέρησε ο υπογράφων, υφίσταται ξαφνικό θάνατο.
Οι μεταβατικές διατάξεις πρέπει επίσης να καλύπτουν τις ανανεώσεις και τις επιτρεπόμενες τροποποιήσεις των έργων αυτών, εφόσον δεν οδηγούν σε αύξηση της ισχύος πάνω από 10% ή δεν αυξάνουν την κάλυψη της φέρουσας ικανότητας, καθώς και τα έργα ριζικής ανακαίνισης εξοπλισμού.
Οι ζώνες αποκλεισμού
Το επικαιροποιημένο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν πρέπει να περιλάβει εκτεταμένες, οριζόντιες ζώνες αποκλεισμού – για παράδειγμα το σύνολο των Ζωνών Ειδικής Προστασίας, τα νησιά, ή τις περιοχές πάνω από ένα υψόμετρο.
Οι λόγοι έχουν αναπτυχθεί αναλυτικά στο Κείμενο Πολιτικής με τις βασικές θέσεις της ΕΛΕΤΑΕΝ για τις ζώνες αποκλεισμού: μια τέτοια πρόβλεψη αντίκειται στο άρθρο 16στ’ της Οδηγίας REDIII, δεν συνάδει με τις ευρωπαϊκές πρακτικές που εφαρμόζουν τη λογική των ζωνών ευαισθησίας, και δεν επιτρέπει τη στάθμιση ωφελειών και επιπτώσεων.
Στο ΕΧΠ-ΑΠΕ ο αποκλεισμός έχει μια επιπλέον συνέπεια: ακυρώνει στην πράξη το ίδιο το κριτήριο του αιολικού δυναμικού. Ένα πάρκο με άριστη ενεργειακή παραγωγικότητα μπορεί να κριθεί ότι πρέπει να γίνει ακόμη και σε περιοχή υψηλής προστασίας, γιατί θα μειώσει το κόστος της ενέργειας και θα οδηγήσει στους ενεργειακούς στόχους με συνολικά λιγότερες ανεμογεννήτριες. Αντίθετα σε μία άλλη περιοχή χαμηλότερης ή και καθόλου προστασίας αλλά με χαμηλότερο δυναμικό, η στάθμιση μπορεί να καταλήξει στο να απορριφθεί το έργο. Με οριζόντιο αποκλεισμό, καμία από τις δύο κρίσεις δεν γίνεται ποτέ.
Γιατί το Χωροταξικό πρέπει να αφήνει περισσότερο χώρο
Ο εθνικός ενεργειακός στόχος αφορά παραγωγή ενέργειας σε MWh, όχι εγκατεστημένη ισχύ σε MW. Ο έλεγχος του κατά πόσο το ΕΧΠ-ΑΠΕ επιτρέπει την επίτευξη του στόχου του 2050 πρέπει επομένως να λαμβάνει υπόψη την ενεργειακή παραγωγικότητα των έργων που δεν αποκλείονται, όχι να αθροίζει ισχύες.
Επιπλέον, ο χώρος που απομένει στον χάρτη δεν είναι ο χώρος που θα αξιοποιηθεί. Παρά τις νομοθετικές βελτιώσεις των τελευταίων ετών, τα αιολικά πάρκα αντιμετωπίζουν στην πράξη διαδικασίες και διοικητικά εμπόδια αυστηρότερα από εκείνα που ισχύουν για τα ορυκτά καύσιμα: παραβιάσεις προθεσμιών από τα κρατικά όργανα, συστηματικά αρνητικές γνωμοδοτήσεις χωρίς τεκμηρίωση, επανεξέταση ήδη αδειοδοτημένων έργων με αφορμή αιτήματα βελτιωτικών τροποποιήσεων, άτυποι οριζόντιοι αποκλεισμοί. Ο βαθμός επιτυχίας μιας αίτησης για αιολικό πάρκο είναι εξαιρετικά μικρός.
Το ΕΧΠ-ΑΠΕ πρέπει επομένως να προβλέπει υψηλές ανοχές στον διαθέσιμο χώρο, ώστε η δυνατότητα επίτευξης του στόχου να μην προϋποθέτει ότι κάθε έργο που επιτρέπεται χωροταξικά θα καταφέρει τελικά να υλοποιηθεί.
Οι επιμέρους προτάσεις για το ΕΧΠ-ΑΠΕ
Το υπόμνημα περιλαμβάνει και μια σειρά συγκεκριμένων παρατηρήσεων για την επικαιροποίηση. Οι σημαντικότερες:
- Τα υποκείμενα σχέδια δεν πρέπει να προσθέτουν περιορισμούς. Τα Τοπικά Χωρικά Σχέδια, οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και κάθε άλλο σχέδιο ρύθμισης χώρου ή προστασίας δεν πρέπει να εισάγουν αποκλεισμούς κατά παρέκκλιση του ΕΧΠ.
- Οι ΕΠΜ δεν πρέπει να είναι δεσμευτικές πριν από τα Προεδρικά Διατάγματα. Η ΕΠΜ αποτελεί την επιστημονική μελέτη τεκμηρίωσης του ΠΔ και του Σχεδίου Διαχείρισης κάθε περιοχής, όχι αυτόνομο θεσμικό κείμενο.
- Οι Περιοχές Άνευ Δρόμων δεν πρέπει να περιληφθούν ως ζώνες αποκλεισμού. Έχουν οριστεί προσωρινά με απλές υπουργικές αποφάσεις, χωρίς τη θεσμοθετημένη διαδικασία. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ πρέπει να περιλαμβάνει ως ζώνες αποκλεισμού μόνο όσα προβλέπονται στα αντίστοιχα ΠΔ, όταν αυτά εκδοθούν.
- Στα Παγκόσμια Γεωπάρκα της UNESCO ο αποκλεισμός πρέπει να αφορά τους Γεώτοπους, που είναι το προστατευτέο αντικείμενο, και όχι ολόκληρη την έκταση του γεωπάρκου, που είναι συνήθως πολύ μεγάλη.
- Οι βραχονησίδες χρειάζονται ειδικό χειρισμό. Η σημασία τους για την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας, καθώς και για την εθνική άμυνα και ασφάλεια όταν φιλοξενούν ηλεκτροπαραγωγικές εγκαταστάσεις, επιβάλλει οι αιτήσεις να σταθμίζονται κατά περίπτωση αντί να καταλαμβάνονται αυτόματα από τις γενικές ζώνες αποκλεισμού.
- Οι αρχαιολογικοί χώροι χρειάζονται σαφή κατηγοριοποίηση. Η ισχύουσα διατύπωση για τα «κηρυγμένα πολιτιστικά μνημεία και ιστορικούς τόπους» έχει οδηγήσει στην εφαρμογή της ίδιας ζώνης προστασίας σε όλους τους αρχαιολογικούς χώρους, σε αντίθεση με την αρχαιολογική νομοθεσία που ορίζει διαφορετικές κατηγορίες.
- Οι Περιοχές Αιολικής Προτεραιότητας πρέπει να ορίζονται με κριτήριο το αιολικό δυναμικό, χωρίς σύγχυση με μη ενεργειακά κριτήρια που ούτως ή άλλως αξιολογούνται στην περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Το Χωροταξικό δεν εγκρίνει έργα· ορίζει ποια μπορούν να εξεταστούν. Όσο ευρύτερα αποκλείει εκ των προτέρων, τόσο περισσότερες αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς να εξετάζονται τα πραγματικά δεδομένα κάθε έργου – και τόσο περισσότερο αποδυναμώνεται η αρχή ότι βασικό κριτήριο πρόκρισης είναι ο ενεργειακός πόρος.
Τα πλήρη κείμενα
- Βασικές θέσεις και απόψεις για την επικαιροποίηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ (PDF)
- Η συνοδευτική επιστολή προς το ΥΠΕΝ (PDF)
Σχετικά
- Το νέο Χωροταξικό προβλέπει αποκλεισμό των αιολικών από το 61% της Ελλάδας
- Ζώνες αποκλεισμού: μια πολιτική που απορρίπτει έργα πριν τα εξετάσει
- Αιολική ενέργεια και Natura 2000 στην Ελλάδα: τι δείχνουν τα στοιχεία (Μάρτιος 2023)
- Σχόλια της ΕΛΕΤΑΕΝ στο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο Τουρισμού (Μάιος 2026)