Υπεράκτια αιολικά: δυνατότητες και προκλήσεις της ελληνικής εφοδιαστικής αλυσίδας και τα οφέλη για την οικονομία

Μελέτη της ΕΛΕΤΑΕΝ σε συνεργασία με τη Norwegian Offshore Wind · Λιμάνια, ναυπηγεία και βιομηχανία απέναντι στις απαιτήσεις ενός τυπικού ελληνικού υπεράκτιου πάρκου · Σεπτέμβριος 2024

Η ελληνική βιομηχανία και τα ναυπηγεία δηλώνουν πιο έτοιμοι να συμμετέχουν στην κατασκευή υπεράκτιων αιολικών πάρκων. Για τα λιμάνια η ετοιμότητα είναι χαμηλότερη. Στην έρευνα που διενήργησε η ΕΛΕΤΑΕΝ, τα ναυπηγεία και η βιομηχανία βαθμολόγησαν την ετοιμότητά τους με 7,9 στα 10 και οι εταιρείες θαλάσσιων υπηρεσιών και γερανών με 7,1, ενώ τα λιμάνια με 4,1. Η χώρα διαθέτει ήδη ισχυρούς κρίκους της εφοδιαστικής αλυσίδας, όπως η βιομηχανία καλωδίων, χάλυβα και τσιμέντου, αλλά οι υφιστάμενες λιμενικές υποδομές χρειάζονται σημαντικές αναβαθμίσεις για να υποστηρίξουν τη συναρμολόγηση πλωτών ανεμογεννητριών. Η ανάπτυξη εγχώριας εφοδιαστικής αλυσίδας μπορεί να αποδώσει έως 1,9 δισ. ευρώ ετησίως στο ΑΕΠ και να στηρίξει κατά μέσο όρο 44.000 θέσεις εργασίας τον χρόνο την περίοδο 2024–2050.

Γιατί χρειάζεται εγχώρια εφοδιαστική αλυσίδα

Το σχέδιο του εθνικού προγράμματος ανάπτυξης ΥΑΠ προβλέπει 1,9 GW υπεράκτιας αιολικής ισχύος έως το 2030, 6,2 GW έως το 2035 και 17,3 GW έως το 2050. Τα έργα αυτά θα αποτελούνται κυρίως από πλωτές ανεμογεννήτριες, καθώς τα βάθη των ελληνικών θαλασσών είναι σχετικά μεγάλα.

Η επίτευξη των στόχων αυτών και η αξία που θα προσδώσει στην οικονομία, εξαρτάται και από το εάν η χώρα θα μπορεί να κατασκευάζει η ίδια σημαντικό μέρος του εξοπλισμού. Διεθνώς έχουν εξαγγελθεί έργα εκατοντάδων γιγαβάτ, και η υπάρχουσα εφοδιαστική αλυσίδα δεν επαρκεί. Χωρίς εγχώρια παραγωγή, τα ελληνικά έργα θα εξαρτώνται από την παραγωγική ικανότητα άλλων οικονομιών, οι οποίες εύλογα θα δίνουν προτεραιότητα στα δικά τους έργα.

Παράλληλα, τα υπεράκτια αιολικά πάρκα εισάγουν έναν νέο πυλώνα στην ενεργειακή διάσταση της εθνικής εξωτερικής πολιτικής. Μέχρι πρόσφατα η στρατηγική αυτή είχε δύο σκέλη: να γίνει η Ελλάδα διαμετακομιστικός κόμβος ενέργειας μέσω αγωγών και ηλεκτρικών διασυνδέσεων, και να προωθηθεί η έρευνα για υδρογονάνθρακες. Πλέον προστίθεται η προοπτική η χώρα να γίνει μόνιμος εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας προς την Ευρώπη, αξιοποιώντας το αιολικό δυναμικό του Αιγαίου.

Τα πέντε στάδια του θεσμικού πλαισίου

Από τον Ιούλιο του 2022 η Ελλάδα διαθέτει ειδικό νόμο για τα υπεράκτια αιολικά πάρκα, τον ν. 4964/2022. Ο νόμος αναθέτει στην Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων σημαντικό ρόλο στον σχεδιασμό και την επιλογή των περιοχών που κρίνονται κατ’ αρχήν κατάλληλες, οι οποίες ονομάζονται Περιοχές Οργανωμένης Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων.

1. Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης. Περιλαμβάνει τις εν δυνάμει περιοχές ανάπτυξης περιοχών ΥΑΠ και υποβάλλεται σε Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικής Εκτίμησης, με διαβούλευση με όλες τις κρίσιμες δημόσιες αρχές, όπως της εθνικής άμυνας και του περιβάλλοντος.
2. Έγκριση του Εθνικού Προγράμματος με Κοινή Υπουργική Απόφαση, ύστερα από δημόσια διαβούλευση.
3. Εξειδίκευση του σχεδιασμού ανά περιοχή ανάπτυξης. Για κάθε εν δυνάμει περιοχή ανάπτυξης, εκπονείται τεχνική μελέτη και νέα Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικής Εκτίμησης και θεσπίζονται οι Περιοχές Οργανωμένης Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων με Προεδρικό Διάταγμα, έπειτα από γνωμοδοτηση του ΣτΕ.
4. Άδειες έρευνας σε επενδυτές που πληρούν αυστηρά κριτήρια τεχνικής ικανότητας και οικονομικής επάρκειας.
5. Μειοδοτικός διαγωνισμός από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας, με κριτήριο τη χαμηλότερη τιμή πώλησης της παραγόμενης ενέργειας.

Πόσο έτοιμη είναι η ελληνική εφοδιαστική αλυσίδα

Η έρευνα απευθύνθηκε στους βασικούς κρίκους της αλυσίδας: εννέα λιμάνια διεθνούς ενδιαφέροντος σε περιοχές όπου προβλέπονται έργα, τα πέντε μεγαλύτερα ναυπηγεία, δέκα βιομηχανίες χάλυβα και καλωδίων, τις τρεις τσιμεντοβιομηχανίες της χώρας, και έξι εταιρείες θαλάσσιων υπηρεσιών και ανυψωτικών έργων. Τα λιμάνια ήταν του Πειραιά, της Θεσσαλονίκης, του Βόλου, της Αλεξανδρούπολης, της Ελευσίνας, του Ηρακλείου, της Καβάλας, του Λαυρίου και της Κύμης.

Ζητήθηκε από τις διοικήσεις να βαθμολογήσουν, από το 1 έως το 10, την ετοιμότητα της επιχείρησής τους να εμπλακεί στον κλάδο.

Αυτοαξιολόγηση ετοιμότητας των επιχειρήσεων, σε κλίμακα από 1 έως 10.

Παρά τις διαφορές στον βαθμό ετοιμότητας, η πρόθεση συμμετοχής στον κλάδο είναι ισχυρή. Το 68% των επιχειρήσεων δηλώνει αισιόδοξο για τις προοπτικές του κλάδου και το 84% δηλώνει πρόθεση να εμπλακεί, χωρίς καμία αρνητική απάντηση. Οι απόψεις για την κυβερνητική πολιτική είναι θετικές, με επιφύλαξη ως προς τον κίνδυνο καθυστερήσεων και τη γραφειοκρατία της αδειοδότησης.

Τι υπάρχει ήδη

Στην Ελλάδα είναι ήδη ανεπτυγμένοι σε σημαντικό βαθμό αρκετοί κρίσιμοι κρίκοι της εφοδιαστικής αλυσίδας. Ορισμένες ελληνικές εταιρείες κατασκευάζουν ήδη εξοπλισμό για υπεράκτια αιολικά πάρκα του εξωτερικού: υποβρύχια καλωδιακά συστήματα, χαλύβδινες κατασκευές για πάρκα σταθερής έδρασης, όπως μονόπασσαλοι (monopiles) και jackets, πλωτήρες και τμήματά τους, πύργους ανεμογεννητριών.

Η χώρα διαθέτει επίσης παράδοση σε τομείς κρίσιμους για τα υπεράκτια αιολικά: ναυπηγεία, λιμάνια και ναυτιλία, με τον ελληνόκτητο στόλο πρώτο παγκοσμίως σε χωρητικότητα. Οι εταιρείες ανυψωτικών έργων έχουν εκτεταμένη εμπειρία από τα χερσαία αιολικά πάρκα, που εγκαθίστανται σε ορεινό και δύσβατο έδαφος. Υπάρχει επίσης αξιόλογη ερευνητική εμπειρία στα ελληνικά πανεπιστήμια.

Προκλήσεις

Τα σημαντικότερα κενά εντοπίζονται στις λιμενικές υποδομές και είναι κοινά σε όλα τα λιμάνια, ανεξαρτήτως μεγέθους:

• Περιορισμένος διαθέσιμος χώρος. Ήταν η κοινή απάντηση όλων.
• Ανεπαρκές βάθος. Σε αρκετές περιπτώσεις το βάθος δεν επαρκεί..
• Άγνωστη φέρουσα ικανότητα εδάφους. Τα περισσότερα λιμάνια δεν τη γνωρίζουν, επομένως θα απαιτηθούν γεωτεχνικές μελέτες για να διαπιστωθεί αν και ποιες εργασίες ενίσχυσης χρειάζονται.
• Έλλειψη τεχνογνωσίας συναρμολόγησης.
• Ρυθμιστικοί περιορισμοί. Η κατασκευή εντός των λιμένων απαγορεύεται γενικά, ως μέτρο προστασίας των ναυπηγείων. Παράλληλα, τα σχέδια χρήσεων γης των λιμένων πρέπει να επικαιροποιηθούν ώστε να προβλέπουν επιφάνειες για συναρμολόγηση.

Στη βιομηχανία και τα ναυπηγεία οι δυσκολίες είναι διαφορετικής φύσης. Το πλήθος των διαθέσιμων σχεδίων πλωτήρων και η διαρκής αύξηση του μεγέθους τους δυσκολεύουν τον προγραμματισμό των αναγκαίων επενδύσεων. Μικρές αλλαγές προς μεγαλύτερα μεγέθη μπορεί να μεταβάλουν την απαιτούμενη επένδυση κατά δεκάδες εκατομμύρια ευρώ, ενώ μια παραγωγική υποδομή σχεδιασμένη για μικρότερες διαστάσεις μπορεί να καταστεί άχρηστη αν τελικά επικρατήσουν μεγαλύτερες.

Η επιτάχυνση των δύο πρώτων πλωτών πάρκων

Μετά την αρχική έρευνα, η κυβέρνηση ανακοίνωσε την πρόθεσή της για επιτάχυνση επιδεικτικών πλωτών υπεράκτιων αιολικών πάρκων, ώστε να αδειοδοτηθούν, να δημοπρατηθούν και να ολοκληρωθούν πριν από το 2030. Η μελέτη επανήλθε στις επιχειρήσεις για να καταγράψει την αντίδρασή τους.

Οκτώ στους δέκα κρίνουν την επιτάχυνση θετική ή πολύ θετική. Θεωρούν ότι η επιτάχυνση ενισχύει την εμπιστοσύνη της αγοράς και ότι τα πρώτα έργα θα αναδείξουν έγκαιρα τυχόν διαδικαστικά και νομοθετικά προβλήματα.

Διατυπώθηκαν και επιφυλάξεις. Η επιτάχυνση μειώνει τον διαθέσιμο χρόνο προετοιμασίας, και, αν η εγχώρια εφοδιαστική αλυσίδα δεν είναι έτοιμη, η συμμετοχή ξένων εταιρειών μπορεί να είναι μεγαλύτερη.

Τα οφέλη για την οικονομία

Σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ για την ΕΔΕΥΕΠ, στο πιο φιλόδοξο σενάριο οι επενδύσεις μπορούν να φτάσουν τα 7,7 δισ. ευρώ έως το 2030 και τα 60 δισ. ευρώ έως το 2050. Στο σενάριο αυτό η Ελλάδα μετατρέπεται σε εξαγωγέα πράσινης ενέργειας, ενώ στο σενάριο υστέρησης συνεχίζει να εισάγει ενέργεια για να καλύψει τις ανάγκες της.

Στο φιλόδοξο σενάριο, η εγχώρια προστιθέμενη αξία εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει το 55%. Η ανάπτυξη των υπεράκτιων αιολικών μπορεί να συνεισφέρει έως 1,9 δισ. ευρώ ετησίως στο ΑΕΠ και να στηρίξει κατά μέσο όρο 44.000 θέσεις εργασίας τον χρόνο κατά την περίοδο 2024–2050.

Ανάλυση της εγχώριας προστιθέμενης αξίας στο πιο φιλόδοξο σενάριο, κατά τη μελέτη του ΙΟΒΕ για την ΕΔΕΥΕΠ.

Η μεγαλύτερη ευκαιρία για εγχώρια προστιθέμενη αξία βρίσκεται στην κατασκευή υποδομών και κυρίως των πλωτών βάσεων. Δηλαδή ακριβώς σε εκείνο το κομμάτι της αλυσίδας που απαιτεί λιμενικές υποδομές τις οποίες η χώρα δεν διαθέτει ακόμη.

Η ΕΛΕΤΑΕΝ εκτέλεσε τα έργα «GR-INNO – SGS2 Soft Measures – HWEA/ELETAEN» και «GR-INNO-Restricted Call – HWEA/ELETAEN» με στόχο τον εντοπισμό των ελλειπόντων τμημάτων της εφοδιαστικής αλυσίδας για Υπεράκτια Αιολικά Πάρκα. Τα Έργα υποστηρίχθηκαν μέσω του EEA Grants 2014-2021, στο πλαίσιο του Προγράμματος «Business Innovation Greece

Η μελέτη και το υλικό

Status and Challenges for the supply chain for Offshore Wind in Greece (συγκεντρωτική έκθεση των τριών μελετών, PDF στα αγγλικά)
Ενημερωτικό φυλλάδιο με τα βασικά συμπεράσματα (PDF)
Η ημερίδα της 23ης Νοεμβρίου 2023 και η παρουσίαση των πρώτων μελετών
Η Γενική Συνέλευση της 5ης Μαρτίου 2024 και η παρουσίαση της δεύτερης μελέτης

Σχετικά

Άρθρο στην ΕΣΤΙΑ: Υπεράκτια αιολικά: η Ευρώπη επενδύει στην συνύπαρξη, η Ελλάς γιατί επιμένει στις ζώνες αποκλεισμού; (Ιούνιος 2026)
Επιστολή της ΕΛΕΤΑΕΝ για την εκπόνηση των ερευνών πεδίου για τα Υπεράκτια Αιολικά Πάρκα (Μάιος 2026))
Ο Π. Παπασταματίου στην κάμερα του energypress για την Υπεράκτια Αιολική Ενέργεια και την ΑΟΖ (Νοέμβριος 2025)